Literacki obraz Piekła. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów „Boskiej komedii”. W swojej wypowiedzi uwzględnij wybrany kontekst.
Wydarzenie historyczne
Ludzkość zawsze nurtowały pytania egzystencjalne: co będzie po śmierci, dokąd zmierzamy, czy życie ludzkie kończy się tu na ziemi? Już artyści kultur starożytnych przedstawiali różne wizje zaświatów, odległych krain, do których wędruje dusza ludzka.
W średniowieczu, epoce teocentrycznej, skupionej na wartościach duchowych, temat ten podjął włoski mistrz pióra, florentczyk – Dante Alighieri. Jego dzieło „Boska komedia” („La Divina Commedia”) jest nazywane syntezą wiedzy o całej epoce media tempora.
Dante ukazał w nim swoją wędrówkę przez zaświaty: Piekło, Czyściec i Raj. To właśnie czeluście piekielne opisane przez włoskiego poetę utrwaliły obraz tego miejsca w kulturze europejskiej, stało się ono literackim toposem. Szatańska przestrzeń przedstawiona w poemacie ma kształt ogromnego leja, wydrążonego w ziemi, który składa się z 9 kręgów oraz przedsionka. Piekło jest tak przerażające, że Dante nie odważa się zwiedzać go samemu, jego przewodnikiem zostaje moralny i intelektualny autorytet poety – Wergiliusz.
Nad Piekłem wisi napis: „Porzućcie wszelką nadzieję, wy, którzy wchodzicie”. Jest to więc przestrzeń wiecznych mąk. Dalsze widoki przepełnione są grozą i niepokojem. Potępione dusze, umieszczone na kolejnych kręgach, cierpią potworne katusze. Im niższy krąg, tym surowsza, dotkliwsza kara dla grzesznika. Czytelnik zaznajamia się z oryginalnym podziałem grzeszników, którzy znajdują się w otchłani. Spotkamy tu: złodziei, samobójców, heretyków, ale też pesymistów, nieochrzczone dzieci, a nawet tych, którzy byli zbyt żądni wiedzy, jak np. Odyseusz. Piekło opisane przez Dantego to przestrzeń przerażająca, pełno tu zawodzenia, płaczu, jęków, krzyków. Jest to też miejsce mroczne, zimne, budzące grozę. O takiej przestrzeni mówimy w literaturze: locus horridus, a sceny koszmarne, przesiąknięte paniką i strachem, noszą nazwę „scen dantejskich”.
A wtem mi w uszach jęki zaskowyczą;
A wtem doszedłem miejsca, gdzie duchy
Płaczem ogromnym nieustannie krzyczą.
Stanąłem w jamie ciemnościami głuchej,
Która jak morze w huraganie ryczy,
Gdy nim przeciwne wstrząsa zawieruchy.
Piekielny orkan puszczony ze smyczy,
Dusze w gwałtownym ponosi upuście,
Szarpie i kole i ościeniem ćwiczy.
Ostatni krąg piekielny zajęty jest przez dusze trzech największych zdrajców w dziejach ludzkości: Judasza, Brutusa i Kasjusza. Tuż pod nimi na samym dole, w trójkącie skutym lodem siedzi szatan, władca tej krainy.
Kontekst
Poemat Dantego pokazuje nam wędrówkę florenckiego mistrza pióra po zaświatach. Owa wędrówka stanowi swoisty motyw literacki, zwany katabazą (zejście bohatera literackiego do piekieł).
Katabaza może mieć charakter dosłowny, jak u Dantego, bądź metaforyczny i stać się wędrówką w głąb siebie, zejściem we własne, wewnętrzne piekło.
Obrazem literackiej katabazy może być także samotna droga Kordiana, bohatera dramatu Słowackiego, przez korytarze Zamku Królewskiego. Kordian, pod osłoną nocy udaje się do sypialni rosyjskiego cara, by go zabić, wcielić w życie swój winkelriedyczny czyn. Zmaga się jednak z wewnętrznymi przeszkodami: Strachem i Imaginacją. Wędrówka przez ciemne korytarze siedziby władcy jest zejściem bohatera do piekła własnej niemocy.