Bóg stworzył człowieka, istotę na swój obraz i podobieństwo i umieścił go w rajskim ogrodzie, który nazywał się Eden. Człowiek mógł cieszyć się wszelkimi dobrodziejstwami Pana i darami natury, nie wolno mu było jedynie zrywać owoców z drzewa poznania dobra i zła. Jak powiedział Stwórca, wtedy istota ludzka zazna śmierci.
Jednak szatan pod postacią węża namówił Ewę do zerwania owocu. Przekonał ją, że uzyska wiedzę samego Boga i z całą pewnością nie umrze. Ewa zerwała owoc, skosztowała go i namówiła do tego Adama.
Od tego momentu stali się nadzy i śmiertelni, musieli także opuścić rajski ogród.
Jakie ponieśli konsekwencje:
– śmiertelność,
– wygnanie z Raju,
– ból,
– wstyd,
– trud życia.
Jedna z pierwszych historii biblijnych ma bardzo bogatą symbolikę, pojawiają się w niej także ważne motywy literackie i kulturowe.
Pierwszym z nich jest motyw „unde malum” oznaczający pytanie „skąd zło?”. To ważny filozoficzny problem, tzw. teodycea, w której próbuje się pogodzić rzeczy sprzeczne: współistnienie w świecie zarówno dobrego i miłosiernego Boga, jak i zła.
Czy zło było obecne od zawsze, czy narodziło się niezależnie od Boga, czy też on je stworzył?
Opowieść o Adamie i Ewie podejmuje także problem odpowiedzialności za zło. Człowiek zawsze będzie zrzucał z siebie tę odpowiedzialność. Gdy Bóg pyta Adama, dlaczego zerwał owoc, ten zrzuca winę na Ewę. Ona zapytana o to samo, mówi, że namówił ją wąż.
Historia wygnania pierwszych ludzi może być także odczytywana jako narodziny wolnej woli człowieka. Bóg wiedział przecież, że pierwsi ludzie zerwą owoc, ale pozwolił im dokonać wyboru. Od tego momentu człowiek decyduje, od tego momentu rozpoczyna się odwieczna walka dobra ze złem.
Innym ważnym i przydatnym maturalnie pojęciem będzie bunt pierwszych ludzi. Ten wątek podlega różnym odczytom. Przyjrzyjmy się słowom piosenki Jacka Kaczmarskiego (kontekst!) pt. „Wygnanie z Raju”:
Chodziłaś po dolinach i ogrodach
Najdoskonalszy swego władcy twór
Kwiatowy pył osiadał ci na stopach
Twarz chłodził tresowany wiatr (…)
A w zamian za to tylko posłuszeństwo
Uległość wobec Pana więcej nic
Tylko pokora wobec bezgwiezdnego nieba
Miłość do tego tylko co potrzeba
A ja nie mogłam bezczynnością żyć upojną
I zrobiłam to czego nie wolno
Ewa jest pierwszą buntowniczką, kontestatorką zakazów Boga. Nie chce żyć w świecie idealnym, jest zmęczona bezczynnością, znudzona tym co nazbyt piękne. W tym świecie nie ma miejsca na wolność, człowiek; podobnie jak wiatr, czuje się tresowany.
Najważniejszym jednak motywem występującym w historii o wypędzeniu ludzi z raju jest motyw „homo viator”. Człowiek wędrowiec opuszcza piękny ogród podarowany mu przez Boga i musi wyruszyć w drogę, która staje się metaforą życia, pełnego cierpienia, walki, konieczności wyboru.
Co znamienne, człowiek opuszcza Eden, ale zawsze będzie próbował do niego powrócić. Stąd w literaturze właściwie wszystkich późniejszych epok obraz rozmaitych utopii.
Podsumowanie:
1) Musisz znać treść historii biblijnej.
2) Zapamiętaj najważniejsze motywy:
• teodycea,
• unde malum,
• narodziny wolnej woli,
• homo viator.
3) Opowieść o wygnaniu z Edenu Adama i Ewy możesz wykorzystać,
gdy piszesz o:
• człowieku zbuntowanym,
• walce dobra ze złem,
• motywie podróży,
• wędrówki,
• drogi,
• relacjach między Bogiem a człowiekiem,
• utopii,
• miejscu idealnym,
• odpowiedzialności za zło.